Çatalca ve Silivri köylerinde en sık karşılaştığımız tablo şudur: dededen kalmış bir tarla, tapuda beş, on, bazen yirmi ayrı isim. Kimisi İstanbul'da, kimisi Almanya'da, kimisi tarlayı hiç görmemiş. Biri satmak ister, biri "ilerde değerlenir" der, biri telefonu açmaz. Yıllar geçer, kimse bir adım atamaz.
Paydaşlar anlaşabiliyorsa yol bellidir; daha önce anlattığımız rızai taksimle ortaklık el sıkışarak sona erdirilir. Peki anlaşma hiç olmuyorsa? İşte burada devreye ortaklığın giderilmesi davası, eski adıyla izale-i şuyu davası girer. Bu yazıda bu davanın nasıl işlediğini, sonunda tarlaya ne olduğunu ve dava açmadan önce nelerin düşünülmesi gerektiğini sade bir dille anlatmaya çalıştık.
Ortaklığın giderilmesi ne demek?
Hisseli tapuda her paydaş taşınmazın belirli bir parçasının değil, tamamı üzerinde belli bir payın sahibidir. Medeni Kanun, paydaşların ortak mülkiyette sonsuza kadar kalmaya zorlanamayacağını kabul eder. Bu yüzden kural olarak her paydaş, diğerleri istemese bile, ortaklığın sona erdirilmesini talep edebilir. Payı ne kadar küçük olursa olsun bu hak vardır. Paylaşmayı belli bir süre yasaklayan geçerli bir sözleşme gibi istisnai durumlar dışında, "ben razı değilim" demek davayı engellemez.
Dava nerede ve nasıl açılır?
Bu davalar sulh hukuk mahkemelerinde, kural olarak taşınmazın bulunduğu yerde görülür. Çatalca'daki bir tarla için Çatalca'daki mahkeme yetkilidir. Davada tapuda adı geçen bütün paydaşların yer alması gerekir; birinin davacı olması yeterlidir, diğerleri davalı olarak gösterilir.
Dikkat edilmesi gereken bir nokta var: günümüzde taşınmaz ortaklığının giderilmesi için doğrudan mahkemeye gidilmiyor, önce arabulucuya başvurmak dava şartı olarak aranıyor. Arabuluculuk aşamasında paydaşlar bir araya gelip çözüm bulabilirse dava hiç açılmadan iş biter. Uzlaşma çıkmazsa son tutanakla dava yoluna gidilir.
Paydaşlardan biri vefat etmişse önce mirasçıların belirlenmesi gerekir. Tapuda hâlâ ölmüş bir kişinin adı görünüyorsa mahkeme mirasçılık belgesinin alınmasını ve gerekirse intikalin yapılmasını ister. Eski hisseli tarlalarda dosyanın uzamasının en yaygın sebeplerinden biri budur.
Mahkeme önce bölmeyi, olmazsa satışı düşünür
Mahkemenin önündeki ilk soru şudur: Bu taşınmaz paydaşlar arasında fiilen bölünebilir mi? Buna aynen taksim denir. Bölünebiliyorsa her paydaşa payına karşılık gelen ayrı bir parsel verilir. Bunun için keşif yapılır, bilirkişiler sahayı inceler ve bölmenin hem teknik hem de hukuki olarak mümkün olup olmadığına bakılır.
Ancak tarım arazilerinde bu çoğu zaman mümkün olmaz. Tarım arazilerinin belirli büyüklüklerin altına bölünmesi mevzuatla sınırlandırılmıştır. İmarlı arsalarda da her parçanın imar planına ve ifraz şartlarına uygun olması, yola cephe alması gerekir. Yirmi paydaşlı bir tarlayı yirmi ayrı, kullanılabilir parsele ayırmak pratikte nadiren olur.
Bölme mümkün değilse mahkeme satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verir. Karar kesinleştikten sonra taşınmaz açık artırmayla satılır. İhaleye paydaşlar da dışarıdan alıcılar da katılabilir. Satıştan elde edilen para, masraflar düşüldükten sonra paydaşlara payları oranında dağıtılır.
İhale fiyatı beklentiyi karşılamayabilir
Satış kararı çıktığında birçok paydaşın aklındaki rakam, piyasada benzer bir tarlanın satıldığı fiyattır. Oysa ihale ortamı serbest piyasadan farklıdır. Katılımcı sayısı sınırlı kalabilir, alıcılar ihaleden almanın getirdiği belirsizlikleri fiyata yansıtır. Sonuçta paydaşların eline geçen tutar, el sıkışarak yapılacak bir satıştan daha düşük olabilir.
Bir başka önemli nokta da şudur: Hisseli bir taşınmazda pay satışlarında diğer paydaşların önalım, yani şufa hakkı vardır. Ancak cebri artırma yoluyla yapılan satışlarda bu hak ileri sürülemez. Yani ihale sonunda tarlayı kim alırsa alsın, paydaşlar "ben önalım hakkımı kullanıyorum" diyerek araya giremez. Tarlayı ailede tutmak isteyen bir paydaşın ihaleye katılıp teklif vermesi gerekir.
Süre ve masraflar
Bu davaların süresi dosyadan dosyaya çok değişir. Paydaş sayısı, tebligat sorunları, yurt dışındaki paydaşlar, mirasçılık işlemleri, keşif ve bilirkişi süreçleri ile kanun yolu aşamaları işi uzatabilir. Birkaç ay içinde biten dosyalar da var, yıllarca süren dosyalar da. Yargılama giderleri kural olarak paydaşlar arasında payları oranında paylaştırılır.
Dava açmadan önce bunları düşünün
Ortaklığın giderilmesi davası, anlaşma kapısının tamamen kapandığı durumlar için güçlü bir araçtır. Yine de çoğu zaman ilk tercih olmamalıdır. Dava yoluna gitmeden önce şu seçenekleri masaya koymakta fayda var:
Rızai taksim: Paydaşların anlaşarak taşınmazı bölmesi ya da kullanım alanlarını belirlemesi.
Paydaşlar arası satış: Satmak isteyen paydaşın payını, tarlada kalmak isteyen paydaşa devretmesi.
Birlikte satış: Tüm paydaşların ortak karar alıp tarlanın tamamını piyasada, serbest fiyatla satması.
Bu seçeneklerin hepsinde ilk adım aynıdır: tarlanın gerçek durumunu bilmek. Tapu kaydı, paydaş listesi, varsa şerhler, imar ve tarım arazisi durumu, sahadaki sınırlar ve fiili kullanım ortaya konmadan ne sağlıklı bir pazarlık ne de doğru bir dava stratejisi kurulabilir.
Son söz
Hisseli tarlada anlaşamamak çok yaygın bir durum ve çözümsüz değil. Önemli olan, dava açmanın ne getirip ne götüreceğini önceden bilmek ve mümkünse paydaşlarla ortak bir zemin aramaktır. Yuşa Gayrimenkul olarak 17 yıldır Çatalca, Silivri ve Trakya'da hisseli arazilerle çalışıyoruz. Harita Mühendislik Ofisimiz sahadaki durumu ortaya koyuyor, hukuk birimimiz ise paydaşların seçeneklerini birlikte değerlendirmenize yardımcı oluyor. Elinizde böyle bir tarla varsa, tapu bilgilerinizle Çatalca Kaleiçi'ndeki ofisimize uğrayabilir, durumu birlikte konuşabiliriz.

